Bewaren wat was
vertellen wat is
Showeerterland: bewaren wat was, vertellen wat is.
Een compleet en laagdrempelig overzicht van artikelen, boeken en bronnen over de geschiedenis van Weert en Nederweert.
Recent geplaatst
‘Stramproy en zijn post’
‘Leen- en laathoven in de Maaslandse Territoria vóór 1795’.
Een greep uit onze artikelen
‘Bijdrage tot den Beeldenstorm : Beeldenstorm te Wessem (L.)’.
Auteur(s): Jos. Kleyntjens
Herkomst: De Navorscher : een middel tot gedachtenwisseling en letterkundig verkeer tusschen allen die iets weten. iets te vragen hebben of iets kunnen oplossen 84 (1935) 145-154.
Samenvatting: Geeft het becommentarieerd verslag weer van de Spaans-Nederlandse commissaris en raadsheer Willem van Ghendt van zijn verhoor van de vermoedelijke beeldstormers en nieuwlichters in Wessem.
‘Social distancing in religieus erfgoed’.
Auteur(s): Alfons Bruekers
Herkomst: Kapellen en Kruisen in Limburg 87 (2020) 14-15.
Samenvatting: De Corona-Infectie of Covid-19-epidemie heeft de wereld in zijn greep en houdt ons zowel letterlijk als figuurlijk van de straat. Als het gaat om besmettelijke ziekten hebben onze voorouders trouwens al heel wat voor hun kiezen gehad. Het is frappant om te zien dat moderne begrippen als 'social distancing’ en 'lockdown' hun historische voorgangers kennen in ons religieuze erfgoed, zoals bij de omgang met lepralijders. Enkele voorbeelden komen uit Weert en Nederweert.
‘De Kootspeel, ven in de gemeente Weert’.
Auteur(s): Jacques H.H. de Haan
Herkomst: Natuurhistorisch maandblad : orgaan van het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg 59 (1970) 140-150.
Samenvatting: In het Natuurbeschermingsjaar 1970 (N-70) wordt hier de Kootspeel en directe omgeving belicht. Deze peel was tot ca.1970 een gemeentelijke vuilnisstortplaats en riooloverstort met de bijbehorende bruine rat. Eerst wordt kort de natuurlijke gesteldheid en landbouwactiviteiten rondom Weert eind 18e eeuw beschreven. Dit mede aan de hand van een geografische kaart uit 1792-1796, die abusievelijk als een voorloper van de Ferraris-kaart is gezien en niet als een nieuwe versie daarvan. Daarna volgt een aanduiding van de voorkomende vogelsoorten en de historische aanwezigheid van gagel, mattenbies, riet, katwilg, vlier, haagbeuk, tril- en wollegras, mispel, kwee en het gebruik daarvan. Aandacht wordt besteed aan de visotter- en zangvogeljacht, de jacht op ontsnapte nertsen (klik hier) en andere roofdieren.
‘Vrouwe Justitia’.
Auteur(s): Henk Teunissen, Alfons Bruekers, Huub Janssen, Frits Knapen
Herkomst: Nederweerts Verleden. Met naam en toenaam. Impressies van Nederweert, Ospel, Eind en Leveroy in de jaren vijftig (Nederweert 2002) 65.
Samenvatting: Samenvattingen van processen-verbaal van overtredingen door inwoners ut Schoor en omgeving in de periode 1922-1928. Het betreft Martinus Hubertus van Houten, Lambertus Mueters en Franciscus Hubertus Beelen (de laatste was caféhouder).
‘Weert’.
Auteur(s): P.C. Bloys van Treslong Prins
Herkomst: Limburg's jaarboek : "Limburg" : Provinciaal genootschap voor geschiedkundige wetenschappen, taal en kunst 24 (1918) 36-41.
Samenvatting: Geeft de heraldische en persoonlijke opschriften van de schenkers van de kerkramen weer. Verder de beschrijving van de zerk voor Philips van Montmorency, graaf van Horn op het hoogkoor en een twaalftal grafzerken, alle in de Sint-Martinuskerk. Afgesloten wordt met de vermelding van de Eerste Steen voor de hervormde kerk.
‘Rapportage archeologisch onderzoek Nederweert-kleipijpen (1982)’.
Auteur(s): Alfons Bruekers
Herkomst: STRABO (Ospel 2017).
Samenvatting: Van 1966 tot 1982 werden op systematisch wijze stelen en koppen van gebakken rookpijpen verzameld in de tuin en aangrenzende akkerpercelen van zijn ouderlijk huis aan de Bredeweg 32 in Nederweert. Al deze objecten werden bemeten, getekend en gedocumenteerd. In later jaren werd de collectie uitgebreid met pijpen-artefacten die afkomstig waren van het areaal van boomkwekerij gebrs. Janssen, in de hoek Bredeweg-Strateris in Nederweert. Van de hielmerken en versierde steelfragmenten is een systematische catalogus samengesteld. Verder is een gedetailleerde analyse van het breukgedrag van de Nederweerter steelfragmenten uitgevoerd. Aan de Nederweerter kleipijpenfabriek die in 1841 door Bernard Stalenberg te Nederweert gevestigd werd en aan wie het handelsmerk KS werd toegekend, kon slechts één van de gevonden pijpenkoppen worden toegeschreven.
‘Stamlijst der families Petit en Fritsen’.
Auteur(s): A.F. van Beurden
Herkomst: De edele Klokkengieterskunst. Opschriften, sagen en legenden der klokken. Met aantekeningen over de Nederlandsche klokkengieters Petit en Fritsen, in: Limburg, Provinciaal Genootschap voor geschiedkundige wetenschappen, taal en kunst XXII-1 (Sittard 1916) hieruit alleen 238-241.
Samenvatting: De bekende klokkengietersfamilie Petit uit Lier was in de 18e eeuw niet alleen actief in het Land van Weert, maar trouwde in 1722 te Nederweert met een dame uit de hogere kringen.De klokkengieterij had daarna zijn basis in Someren.
‘Rapportage naamgeving bedrijvencentrum Staaterhuis (2010)’.
Auteur(s): Alfons Bruekers
Herkomst: STRABO (Ospel 2023).
Samenvatting: In februari 2010 werd Alfons Bruekers van de Stichting Geschiedschrijving Nederweert benaderd door Joost Noyens, directeur van de firma Isidorus Mengvoerders Weert, die op 1 januari 2010 was gefuseerd met Boerenbond Nederpeel (eigenaar van de voormalige Boerenbond in Nederweert-Staat). Als naam voor het nieuwe bedrijvencentrum werd gekozen: Staaterhuis. Dit is een niet op historische maar taalkundige en topografische gronden gebaseerde pendant van een historisch gebouw (het Straterhuijs) dat zich ooit aan de noordelijke begrenzing van de Kerkstraat bevond. Het bedrijvencentrum ligt aan de zuidelijke begrenzing van diezelfde Kerkstraat en vormt in die zin onderdeel van een tweeëenheid Straterhuijs-Staaterhuis
‘De volksmissie in Weert in 1836’.
Auteur(s): Jos F.A. Wassink
Herkomst: Weert in woord en beeld: jaarboek voor Weert 3 (1988) 25-33
Samenvatting: Behandelt de zgn. volksmissie van de redemptoristen in algemene zin; de nadruk lag op donderpreken en biechthoren. Daarna komt de volksmissie in het Belgische Weert van 1836 aan de orde met de kruisplanting bij de Sint-Rumolduskapel (klik hier). Afgesloten wordt met opmerkingen over de oprichting van stichtelijke broederschappen en de versterkte greep op het maatschappelijk gebeuren.
‘Kapel van O.L. Vrouw van Altijddurende Bijstand’.
Auteur(s): Huub Janssen
Herkomst: Kapellen, kruisen en ander uitingen van volksvroomheid in de gemeente Nederweert, in: Nederweerts Verleden, De kerk in het midden (Nederweert 1987) 9-52.
Samenvatting: De in 1883 gebouwde kapel op de hoek van de Moesemanstraat en de Mgr. Kreijelmansstraat werd in 1965 gesloopt. Voor de voetnoten wordt verwezen naar het hoofdartikel ‘Kapellen, kruisen en andere uitingen (…)’.
‘Hoe dat Swartbroeck den rector bekoomen heeft of de stichting van een rectoraat en rectorij in de 18e eeuw’.
Auteur(s): Emile Haanen
Herkomst: Weert in woord en beeld. Jaarboek voor Weert 1986 1 (1986) 103-128.
Samenvatting: Verslag van een ruim twaalf jaar durende strijd (1770-1781) van de inwoners van Swartbroek, eerst met het bisdom en later met het Sint-Servaaskapittel te Maastricht. Grondslag hiervoor vormde het edict van de verlichte keizerin-douairière Maria Theresia, die zij in haar Oostenrijkse Nederlanden in 1769 liet afkondigen, waarbij het oprichten en onderhoud van kerken en pastorieën ten plattelande voor rekening van de geestelijke tiendheffers kwam.
‘De Weerter bevolking van 1839 in cijfers’.
Auteur(s): Cor Tubée
Herkomst: Weert in woord en beeld. Jaarboek voor Weert 1989 4 (1989) 99-109.
Samenvatting: Op basis van de volkstelling van 1839 worden overzichten gegeven van het aantal woningen en gezinnen, de gezinssterkte, de bevolking per straat of gehucht, de leeftijdsopbouw, de herkomst van de niet-geboren Weertenaren, de uitgeoefende beroepen en de verdeling naar geslacht, staat en godsdienst.
‘Archeologische waardenstelling Nederweert-Budschop Vuurmolen (2023)’.
Auteur(s): Alfons Bruekers
Herkomst: STRABO (Ospel 2023).
Samenvatting: Op de oostoever van de Zuid-Willemsvaart in Nederweert bevond zich in het midden van de 19e eeuw (van 1852-1860) een stoommolen genaamd De Vuurmolen. Het was een industrieel gebouw met de eerste stoommachine in de gemeente. Technische problemen luidden al na enkele jaren het einde in. De bijbehorende woning bleef bestaan tot het graven van Kanaal Wessem-Nederweert in de jaren ’20 van de 20e eeuw. Op de plaats van de voormalige Vuurmolen heeft nooit archeologisch onderzoek plaatsgevonden. Wel is het mogelijk om basis van het bronnenonderzoek in de archieven en bestudering van topografische kaarten verwachtingswaarden over de archeologische en cultuurhistorische potentie van het terrein te formuleren.
‘Het 25-jarig bestaan der eerste coöperatieve boterfabriek in Limburg te Tungelroy : eenige geschiedkundige opmerkingen van de ontwikkeling der zuivelindustrie in Limburg’.
Auteur(s): W. Verheij
Herkomst: (Weert [1917]) 27 p.
Samenvatting: De toestand van de zuivelindustrie in Nederland rond 1890 komt aan bod. Voorts de oprichting in 1892 naar voorbeeld van het Belgische Bree en de verdere ontwikkeling van de zuivelfabriek in Tungelroy (gemeente Weert). Besloten wordt met een beschrijving van de Nederlandse zuivelindustrie na 1892 met staatjes.
‘Nederweert en Weert aan de vooravond van de tachtigjarige oorlog : Een analyse van de kroniek van Maria Luyten uit Weert, 1442-1570’.
Auteur(s): Ruud van den Berg
Herkomst: Nederweerts verleden : Doorsneden land (Nederweert 1989) 75-108.
Samenvatting: Betreft een tweede en uitvoeriger analyse van de 19e eeuwse kroniekkopie dan de analytische bijlagen van het hieronder staande werkstuk van A. Salomons (klik hier) waar overigens niet naar verwezen wordt. De onderwerpen van analyse zijn veelal anders. Nieuw is de vergelijking van de beginperiode van het klooster Maria-Wijngaard met die uit een getijdenboek (klik hier), waarbij tevens gebruik wordt gemaakt van andere bronnen ter verifiëring. Voorts komen een kerkroof en een vermeende bekeringspoging in Nederweert aan de orde. Verder natuurrampen zoals aardbevingen en epidemieën. De dubbelvermelding van vervalsing van lakenzegels, de dood door hongersnood en de prediking wordt bij beiden geschetst doch met verschillende conclusies.
‘Stukjes en beetjes’.
Auteur(s): Alfons Bruekers
Herkomst: Rubriek Nederweerts Verleden afl. 118 in: Weekblad voor Nederweert, 11 mei 2017.
Samenvatting: Een bekende cold case is de mysterieuze verdwijning van Bert van Roij in 1937. Een verhaal in stukjes en beetjes, net als zijn lichaam. Ligt zijn overschot onder een keldervloer bij café Siem?
‘Wie schrijft die blijft’.
Auteur(s): Alfons Bruekers
Herkomst: Dagblad De Limburger, rubriek Van Nul tot Nu, 18 nov 2020.
Samenvatting: De roman ‘Boefje’ van M.J. Brusse speelt zich gedeeltelijk af in het Nederweerter Stokershorst. Godfried Bomans had ook een speciale relatie met Nederweert. Café Siem figureert in zijn jeugdfeuilleton Pa Pinkelman in de Volkskrant. Een uitnodiging van de Nederweerter studentenclub om in 1969 een lezing te geven in de Pinnenhof werd door Bomans beslist maar buitengewoon eloquent geformuleerd afgewezen.
‘Veldeke-dialektonderzoek op de basisscholen van de regio Weert’.
Auteur(s): Piet F. Hermans
Herkomst: Weert in woord en beeld: jaarboek voor Weert 6 (1992) 29-40.
Samenvatting: Resultaten van een enquete naar dialectgebruik op de basisscholen van Weert, Nederweert en Stramproy in 1990, en de vergelijking met een dergelijke enquete in 1965.
‘Wegkruis Peelheide’.
Auteur(s): Hub Adriaens, Bert Adriaens, Godfried Egelie, Piet Hermans, Jan Henkens, Stan Smeets, Jo van der Velden
Herkomst: Portret van Wieert. Deil 4: Veldjkruuse (Weert 1978).
Samenvatting: Korte geschiedenis van dit wegkruis.
‘Van tarwekorrel tot bloem. Gedenkboek ter gelegenheid van het vijftig jarig bestaan der naamloze vennootschap Meelfabriek “Weert” voorheen Gebrs. Van de Venne te Weert’.
Auteur(s): A.W.A. van de Eelaart
Herkomst: (Heerlen 1956) 52 p.
Samenvatting: In 1956 bestond de meelfabriek 50 jaar. De stichters, Van de Venne, waren afkomstig uit Echt. Het bedrijf in Weert werd in 1906 in werking gesteld en onderging in de loop van de decennia veel vernieuwingen en uitbreidingen. Het artikel beschrijft ook de economische ontwikkeling van Weert in de 19e en 20e eeuw. Niet geannoteerd maar wel een betrouwbare geschiedschrijving.
‘Naam en toenaam’.
Auteur(s): Alfons Bruekers
Herkomst: Rubriek Nederweerts Verleden afl. 1 in: Weekblad voor Nederweert, 28 jan 2010.
Samenvatting: Over bijnamen en de wel heel bijzondere voornaam van het veelgeplaagde kind van de Nederweerter kunstenaar Paulus Holten. Tarasius was zijn voornaam en in de volksmond sprak men hem aan met Tra.
‘Vijf jaar Heemkunde Vereniging in Nederweert’.
Auteur(s): Jac. Verstappen
Herkomst: Nederweerts Verleden, Het dorp en zijn heerschappen (Nederweert 1985) 11-15
Samenvatting: In 1978 werd een comité opgericht om te komen tot een heemkundevereniging in Nederweert. De oprichtingsvergadering vond plaats op 20 november 1979 in de Pinnenhof met een lezing met dia's door Alfons Bruekers over de St. Lambertuskerk. In 1984 werd een werkgroep geschiedenis opgericht, die een jaar later werd geformaliseerd in de Stichting Geschiedschrijving Nederweert.
‘Een veldwachter op het dievenpad’.
Auteur(s): Mathieu Hermans
Herkomst: Rubriek Nederweerts Verleden afl. 30 in: Weekblad voor Nederweert, 19 feb 1987.
Samenvatting: In 1823 was de Nederweerter veldwachter Mathijs K[remers], woonachtig In den Acker, betrokken bij diefstallen in de schuur van Martien Laemen (Roeven), bij oliemolenaar Antoon Beijes (Roeven) en de winkel van herbergier Hulsbosch. Het had veel voeten in aarde om de dader in zijn woonhuis te arresteren en naar de gevangenis in Roermond te brengen.
‘Jeneverstokerijen in het kanton Weert in 1818’.
Auteur(s): R.H.C. van Maanen
Herkomst: Weert in woord en beeld: jaarboek voor Weert 2000 14 (1999) 117-120.
Samenvatting: Geeft de resultaten van de rijksenquête weer. Verder wordt kort aandacht besteed aan de relevante belastingwetgeving. Het kanton Weert bestond uit de commissariaten Weert met twee stokerijen en Heythuysen met twaalf stokerijen.
